Mimar sinan nedir?

Türke şeref, cihana ise yüzlerce medeni eser veren bir sanatkar olarak tarihe geçen büyük Osmanlı mimarı. Koca Sinan diye de anılır. Tahminen 1490 senesinde Kayseri’nin Ağırnas köyünde doğdu. Babası Abdülmennan olup, bu ismi sonradan almıştı. Yavuz Sultan Selim Han zamanında devşirme olarak İstanbul’a geldimimar sinan

Burada iyi bir eğitim ve öğretim gördükten sonra Acemi Oğlanlar kışlasına verildi. Acemi Oğlanlar ocağındaki gençler çok sıkı bir askerlik eğitiminin yanında, genellikle büyük inşaatlarda, veya gemilerde hizmet ederlerdi. Böylece, Acemi Oğlanları, askerliğin yanısıra bir de meslek öğrenirlerdi. mimar Sinan da neccarlık (marangozluk) mesleğini öğrendi.

Acemi Oğlanlık devresini dokuz yılda tamamlayan Sinan, 1521 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın Belgrad Seferine yeniçeri olarak katıldı. Büyük kabiliyeti sebebiyle Yeniçerilikte sık sık terfi etmeye başladı. 1522’de Rodos Seferine Atlı Sekban olarak katılıp, 1526 Mohaç Meydan Muharebesinden sonra, gösterdiği yararlıklar sebebiyle takdir edilerek Acemi Oğlanlar Yayabaşılığına (Bölük Komutanı) terfi ettirildi. Daha sonra Kapıyayabaşı olup, 1534 Alman ve Bağdat seferlerine Zemberekçibaşı olarak katıldı.

1533 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın İranSeferi sırasında Van Gölüne geldiklerinde, Sadrazam Lütfi Paşa karşı sahile gitmek ve düşmanın ahvalini gözetlemek istedi. Bu maksatla Sinan’a kadırga yapması emredildi. Sinan’ın iki hafta gibi kısa bir sürede üç adet kadırga yapıp donatmasına, çok memnun olan Lütfi Paşa, gemilerin idaresini ona verdi. Bu başarısı ile büyük itibar kazandı. İran

Seferinden dönüşte,Yeniçeri Ocağında itibarı yüksek olan Hasekilik rütbesi verildi. Bu rütbeyle, 1537 Korfu, Pulya ve 1538 Kara Boğdan (Moldavya) seferlerine katıldı.

Son katıldığı seferinden olan Kara Boğdan Seferinde, ordunun Prut Nehrini geçmesi için bir köprü yapılması gerekiyordu.Zemin kaygan olduğundan bu işi kimse başaramadı. Bu iş Lütfi Paşanın teklifiyle Sinan’a verildi. Sinan, ordudaki bütün mimar ve neccarları toplayarak on üç gün gibi kısa bir sürede köprüyü yapıp ordunun karşıya geçmesini sağladı. Bu olaydan bir müddet sonra, Hassa Başmimarı Acem Ali ve Veziriazam Ayas Paşa vefat ettiler. Ayas Paşanın türbesini yapmak için yeni bir başmimar tayin edilmesi gerekiyordu. Lütfi Paşa bu sefer de Sultan’a gidip, bu iş için en uygun kimsenin Sinan olduğunu söyledi. Böylece 1538 yılında Hassa Başmimarı oldu.

Katıldığı her seferde gördüğü bina ve harabelerden bir ders alan Mimar Sinan, Batının ve Doğunun mimari tarzını tedkik imkanını buldu. Bu iki uslubu birleştirerek orjinal eserler verdi.

Mimar Sinan’ın, Mimarbaşılığa getirilmeden evvel yaptığı üç eser dikkat çekicidir. Bunlar: Haleb’de Husreviye Külliyesi, Gebze’de Çoban Mustafa Külliyesi ve İstanbul’da Hürrem Sultan için yapılan Haseki Külliyesidir. Haleb’deki Hüsreviye Külliyesinde, tek kubbeli cami tarzı ile, bu kubbenin köşelerine birer kubbe ilave edilerek yan mekanlı cami tarzı birleştirilmiş ve böylece Osmanlı mimarlarının İznik ve Bursa’daki eserlerine uyulmuştur. Külliyede ayrıca, avlu, medrese, hamam, imaret ve misafirhane gibi kısımlar bulunmaktadır. Gebze’deki Çoban Mustafa Paşa Külliyesindeyse renkli taş kakmalar ve süslemeler görülür. Külliyede cami, türbe ve diğer unsurlar gayet ahenkli bir tarzda yerleştirilmiştir. Mimar Sinan’ın İstanbul’daki ilk eseri olan Haseki Külliyesi, devrindeki bütün mimari unsurları taşımaktadır. Cami, medrese, sıbyan mektebi, imaret, darüşşifa ve çeşmeden teşekkül eden külliyede cami, diğer kısımlardan tamamen ayrıdır.

Mimar Sinan’ın Mimarbaşı olduktan sonra verdiği üç büyük eser, onun sanatının gelişmesini gösteren basamaklardır. Bunların ilki İstanbul Şehzadebaşı Camii ve külliyesidir. Dört yarım kubbenin ortasında merkezi bir kubbe tarzında inşa edilen Şehzadebaşı Camii, daha sonra yapılan bütün camilere örnek teşkil etmiştir. (Bkz. Şehzadebaşı Camii)

Süleymaniye Camii, Mimar Sinan’ın İstanbul’daki en muhteşem eseridir. Kendi tabiriyle kalfalık döneminde yapılmıştır. (Bkz. Süleymaniye Camii)

Mimar Sinan’ın en güzel eseri, seksen yaşında yaptığı ve ustalık eserim, diye takdim ettiği Edirne’deki Selimiye Camiidir. (Bkz. Selimiye Camii)

Mimar Sinan, Mimarbaşı olduğu sürece birbirinden çok değişik konularla uğraştı. Zaman zaman eskileri restore etti. Bu konudaki en kesif çabalarını Ayasofya için harcadı. 1573’te Ayasofya’nın kubbesini onararak çevresine, takviyeli duvarlar yaptı ve eserin bu günlere sağlam olarak gelmesini sağladı. Eski eserlerle abidelerin yakınına yapılan ve onların görünümlerini bozan yapıların yıkılması da onun görevleri arasındaydı. Bu sebeplerle Zeyrek Camii ve İstanbul Hisarı civarına yapılan bazı ev ve dükkanların yıkımını sağladı.

İstanbul caddelerinin genişliği, evlerin yapımı ve lağımların bağlanmasıyla uğraştı. Sokakların darlığı sebebiyle ortaya çıkan yangın tehlikesine dikkat çekip bu hususta ferman yayınlattı. Günümüzde bile bir problem olan İstanbul’un kaldırımlarıyla bizzat ilgilenmesi çok ilgi çekicidir. Bu konuya ne kadar önem verdiği, vakfiyesinde İstanbul’un kaldırımları için para bırakmasından anlaşılmaktadır.

Aynı anda birçok eseri plan haline getirip yapımlarını sürdüren Mimar Sinan, en geniş çaptaki yapım işlerinin en ufak detaylarıyla bile kendisi ilgilenirdi. Fakat bu işler altında ezilmezdi. Bütün bu başarılarıyla beraber, İslam ahlakıyla ahlaklanmış mütevazi bir insandı. Mühründe bulunan; "El-hakir-ül-fakir Mimar Sinan" yazısı, bunu en iyi şekilde isbat eder.

Türk mimarisinin yetiştirdiği, İslam aleminin bu büyük mimar ve mühendisi doksan yaşın üzerinde, faal bir hayat sürdü. Sai Mustafa Çelebi’nin Tezkiret-ül-Ebniye’de belirttiği gibi; Mimar Sinan seksen dört cami, elli iki mescit, elli yedi medrese yedi darül-kurra, yirmi türbe, on yedi imaret, üç darüşşifa, beş su yolu, sekiz köprü, yirmi kervansaray, otuz altı saray, sekiz mahzen ve kırk sekiz de hamam olmak üzere üç yüz altmış dört eser vermiştir.

Eserlerinin bir kısmı İstanbul’dadır. Osmanlı ülkesinde damgasını vurmadığı bir köşe yok gibidir. 1588’de İstanbul’da vefat eden Mimar Sinan, Süleymaniye Camiinin yanında kendi yaptığı mütevazi ve sade türbeye defnedildi.

Mimar Sinan’ın Başmimarlığa getirildiği dönemde Osmanlı Cihan Devleti, bir Türk-İslam devleti olarak ekonomisi, müesseseleri, adaleti ve sosyal yapı bakımından dünyanın en güçlü devletiydi. Böyle kudretli bir devletin güçlü bir sanatçısı olan Sinan da yaklaşık elli senelik mimarlık döneminde kendisine düşen vazifeyi hakkıyla yerine getirdi. Mimari dehası yanında güçlü organizasyon ve disiplin kabiliyetiyle o günlerde dünyanın hiçbir yerinde görülmeyen bir hassa mimarları teşkilatı geliştirildi. Bu

teşkilat, Sinan’dan itibaren, devletin her tarafına İstanbul’un mimari kaidelerini götürdü. Sarayda, mimarinin her alanında atölyeler kurdu. Bu atölyeleri Mimarbaşı, Hattatbaşı, Doğancıbaşı gibi büyük devlet memurları yönetti. Bu atölyelerde Sultanahmed Camiini yapan Sedefkar Ahmed Ağa ve Davud Ağa gibi mimarlar yetişti.

Sinan, Selçuklu dönemi yapılarını, dekoratif anlamdaki taş işçiliğini çok yakından bilmesine rağmen, eskiyi körü körüne taklit etmekten çok, kendi sentezlerine değer verip uyguladı. Bu sebeple eserlerindeki süsleme, yalnızca mukarnaslar ve kapı kenar motifleri üzerinde yoğunluk kazandı. Kullandığı malzeme yeknesak, ağır başlı ve sade bir anlatım içinde kaldı. Yine Selçuklu dönemiyle İran ve Arap mimarilerinde çok rastlanan dekoratif seramik malzemelerine özellikle dış cephelerde hiç yer vermedi.

Konstrüksiyon araştırmalarının üzerinde durup her eserinde ayrı bir sistem analizine yöneldi. Kare prizma üzerine yarım kürenin çeşitli varyantlarını tek tek denedi. Statik endişeden kaynaklanan kalın taşıyıcı duvarların kesitlerini inceltip, yapıda modül sistemini kullandı. Farklı renk ve dokuda çeşitli malzemeler kullanmak yerine, aynı malzemeyle ışık gölge oyunlarına tabi tutarak çeşitli zenginlikler ortaya koydu. Bu amaçla düzlemden eğri yüzeylere geçerken uygulamaya koyduğu mukarnaslar, kapı çevrelerinde yer verdiği sade taş bordürleri sık sık kullanırdı. mekan içinde özellikle konstrüksiyona yönelik yapı elemanlarını belirleyici bir malzeme kullanımına gidip, sadece dekoratif bir görüntü elde etme gayesine yönelik malzeme kullanımına ihtiyaç duymadı.

Kubbenin beden duvarına oturuşunda veya cephe kuruluşunda eskinin masif ve boşluksuz anlayışını tamamen değiştirdi. Geliştirdiği teknik çözümlerle bu noktalarda birbirini takip eden diziler halinde pencere boşlukları meydana getirip, iç mekanın ferah, aydınlık olmasına itina gösterdi. Kullanılan pencerelerde işin önemine göre alçı çerçeve içinde renkli cam uygulamalarına yer verdi. Hiçbir zaman fonksiyon dışında bir malzeme kullanımına gitmedi. Bu özelliğiyle yapı elemanları bina bütününde birbirlerini tamamlayarak gelişti ve yapı, onu taçlandıran, adeta boşlukta yüzer görünümündeki bir kubbe ile noktalandı.

Sinan, her mimari eseri kendine has bir biçimle ele almak, yapıda form ve konstrüksiyon beraberliğini kurmak, dış mekan ve kuruluşunun iç mekana bütünlük kazanmasını sağlamak, mevcut teknolojik imkan ve malzeme denemelerinin üstünde, onları kendi istekleri doğrultusunda kullanmayı bilmek, akılcı ve sade bir malzeme kullanma anlayışına sahip olmak gibi günümüzde de geçerli mimarlık prensiplerini bundan dört asır önce eserleriyle ortaya koydu. Bu sebeple daima sanatı ile asırlar ötesi bir mimari deha olarak anıldı ve anılacaktır.

Her bakımdan parlak bir devirde yetişen Mimar Sinan, Osmanlı mimarisinin zirvesini temsil eder. Mustafa Sa’i’nin hazırladığı Tezkiret-ül-Ebniye kitabında yazılı üç yüz altmış dört eseri şöyle bildirilmektedir: Camiler:

1) İstanbul Süleymaniye Camii, 2) İstanbul Şehzadebaşı Camii, 3) Haseki Hürrem Camii, 4) Mihrimah Sultan Camii (Edirnekapı’da), 5) Osman Şah Validesi Camii (Aksaray’da), 6) Sultan Bayezid Kızı Camii (Yenibahçe’de), 7) Ahmed Paşa Camii (Topkapı’da), 8) Rüstem Paşa Camii (Tahtakale’de), 9) Mehmed Paşa (Sokullu) Camii (Kadırga Limanında), 10) İbrahim Paşa Camii (Silivrikapı’da), 11) Bali Paşa Camii (Hüsrev Paşa Türbesi yakınında, 12) Hacı Evhad Camii (Yedikule yakınında), 13) kazasker Abdurrahman Çelebi Camii (Molla Gürani’de), 14) Mahmud Ağa Camii (Ahırkapı yakınında), 15) Odabaşı Camii (Yenikapı yakınında), 16) Hoca Hüsrev Camii (Kocamustafapaşa’da), 17) Hamami Hatun Camii (Sulumanastır’da), 18) Defterdar Süleyman Çelebi Camii (Üsküplü Çeşmesi yakınında), 19) Ferruh kethüda Camii (Balat Kapısı içinde), 20) Yunus Bey Camii (Balat’ta), 21) Hürrem Çavuş Camii (Yenibahçe yakınında), 22) Sinan Ağa Camii (Kadı Çeşmesi yakınında), 23) ahi Çelebi Camii (İzmir İskelesi yakınında), 24) Süleyman Subaşı Camii (Unkapanı’nda), 25) Zal Mahmud Paşa Camii (Eyüp’te), 26) Nişancı Paşa Camii (Eyüp’te), 27) Şah Sultan Camii (Eyüp’te), 28) Emir Buhari Camii (Edirnekapı dışında), 29) Merkez Efendi Camii (Yenikapı dışında), 30) Çavuşbaşı Camii (Sütlüce’de), 31) Turşucuzade Hüseyin Çelebi Camii (Kiremitlik’te), 32) Kasım Paşa Camii (Tersane yakınında), 33) Sokullu Mehmed Paşa Camii (Azapkapısı’nda), 34) Kılıç Ali Paşa Camii (Tophane’de), 35) Muhiddin Çelebi Camii (Tophane’de), 36) molla Çelebi Camii (Tophane Beşiktaş arasında), 37) Ebü’l-Fazl Camii (Tophane üstünde), 38) Şehzade Cihangir Camii (Tophane’de), 39) Sinan Paşa Camii (Beşiktaş’ta), 40) Mihrimah Sultan Camii (Üsküdar’da, iskelede), 41) Eski Valide Camii (Üsküdar’da), 42) Şemsi Ahmed Paşa Camii (Üsküdar’da), 43) İskender Paşa Camii (Kanlıca’da), 44) Çoban Mustafa Paşa Camii (Geğbüze’de), 45)Pertev Paşa Camii (İzmit’te), 46) Rüstem Paşa Camii (Sapanca’da), 47) Rüstem Paşa Camii (Samanlı’da), 48) Mustafa Paşa Camii (Bolu’da), 49) Ferhad Paşa Camii (Bolu’da), 50) Mehmed Bey Camii (İzmit’te), 51) Osman Paşa Camii (Kayseri’de), 52) Hacı Paşa Camii (Kayseri’de), 53) Cenabi Ahmed Paşa Camii (Ankara’da), 54) lala Mustafa Paşa Camii (Erzurum’da),

55) Sultan Alaeddin Selçuki Camiinin (Çorum’da) yenilenmesi, 56) Abdüsselam Camiinin (İzmit’te) yenilenmesi, 57) Kiliseden dönme Eski Caminin (İznik’te) Sultan Süleyman tarafından yeniden yaptırılması, 58) Hüsreviye (Hüsrev Paşa) Camii (Haleb’de), 59) Sultan Murad Camii (Manisa’da), 60) Orhan Camiinin (Kütahya’da) yenilenmesi, 61) Kabe-i şerifin kubbelerinin tamiri, 62) Hüseyin Paşa Camii (Kütahya’da), 63) Rüstem Paşa Camii (Bolvadin’de), 64) Sultan Selim Camii (Karapınar’da), 65) Sultan Süleyman Camii (Şam, Gök Meydanda), 66) Sultan Selim Camii (Edirne’de), 67) Taşlık Camii (Mahmud Paşa için, Edirne’de), 68) Defterdar Mustafa Çelebi Camii (Edirne’de), 69) Haseki Sultan Camii (Edirne, Mustafa Paşa Köprüsü başında), 70) Semiz Ali Paşa Camii (Babaeski’de), 71) Sokullu Mehmed Paşa Camii (Hafsa’da, Trakya), 72) Sokullu Mehmed Paşa Camii (Burgaz’da), 73) Semiz Ali Paşa Camii (Ereğli’de), 74) Bosnalı Mehmed Paşa Camii (Sofya’da), 75) Sofu Mehmed Paşa Camii (Hersek’te), 76) Ferhad Paşa Camii (Çatalca’da), 77) Maktul Mustafa Paşa Camii (Budin’de), 78) Firdevs Bey Camii (Isparta’da), 79) Memi Kethuda Camii (Ulaşlı’da), 80) Tatar Han Camii (Kırım, Gözleve’de), 87) Rüstem Paşa Camii (Rodoscuk’ta), 82) Vezir Osman Paşa Camii (Tırhala’da), 83) Rüstem Kethüdası Mehmed Bey Camii (Tırhala’da), 84) Mesih Mehmed Paşa Camii (Yenibahçe’de). Mescitler:

1) İbrahim Paşa Mescidi (İsa Kapısında), 2) Sinan Paşa Mescidi (Yenibahçe’de), 3) Rüstem Paşa Mescidi (Yenibahçe’de), 4) Mimar Sinan Mescidi (Yenibahçe’de), 5) hafız Mustafa Çelebi Mescidi (Yenibahçe’de), 6) Müftü Çivizade Efendi Mescidi (Topkapı yakınında), 7) Emir Ali Çelebi Mescidi (Karagümrük çevresindee), 8) Üçbaş Mescidi (Karagümrük yakınında), 9) Defterdar Şerifezade Efendi Mescidi (Fatih Çarşamba’da), 10) Defterdar Mahmud Çelebi Efendi Mescidi (Defterdar’da), 11) Simkeşbaşı Mescidi (Lütfi Paşa Çarşısının yakınında), 12) Hacegizade Mescidi (Fatih Camii yakınında), 13) Çavuş Mescidi (Silivrikapı yakınında), 14) Civizade Kızı Mescidi (Davutpaşa yakınında), 15) Takyeci Ahmed Çelebi Mescidi (Silivrikapı civarında), 16) Hacı Nasuh Mescidi (Sarıgez yakınında) 17) Kasap Hacı İvan Mescidi (Sarıgüzel’de), 18) Hacı Hamza Mescidi (Ağa Çayırında), 19) Tok Hacı Hasan Mescidi (Zeyrek’te), 20) İbrahim Paşa Zevcesi Mescidi (Kumkapı yakınında), 21)Bayram Çelebi Mescidi (Langakapısı yakınında), 22) Kemhacılar Mescidi (Çakmakçılar’da), 23) Kuyumcular Mescidi (Çakmakçılar’da), 24)HersekBodrumu üzerinde olan mescit (Ayasofya yakınında), 25) Yayabaşı Mescidi (Fenerkapısı içinde), 26) Abdi Subaşı Mescidi (Sultan Selim yakınında), 27) Hüseyin Çelebi Mescidi (Sultan Selim Camii yakınında), 28) Hacı İlyas Mescidi (Ali Paşa Hamamı yakınında), 29) Duhanizade Mescidi (Kocamustafapaşa yakınında), 30) Kadızade Mescidi (Çukurhamam yakınında), 31) Müftü Hamit Efendi Mescidi (Azaplar Hamamı yakınında), 32) Tüfenkhane Mescidi (Unkapanı’nda), 33) Saray Ağası Davud Ağa Mescidi (Edirnekapı dışında), 34)Dökmecibaşı Mescidi (Eyüp’te), 35) Arpacıbaşı Mescidi (Eyüp’te), 36) Hekimbaşı Kaysunizade Mescidi (İstanbul’da), 37) Kaysunizade Mescidi (Sütlüce’de), 38) Karcı Subaşı Süleyman Mescidi (Eyüp’te), 39) İki Mescid (İstanbul’da), 40) Ahmed Çelebi Mescidi (Kiremitlik’te), 41)Yahya Kethüda Mescidi (Kasımpaşa’da), 42) Şehremini Hasan Çelebi Mescidi (Kasımpaşa’da), 43) Süheyl Bey Mescidi (Tophane’de), 44) İlyaszade Mescidi (Topkapı’nın dışında) 45) Sarrafbaşı Mescidi (Topkapı’nın dışında), 46) Pazarbaşı Nemu Kethüda Mescidi (Kasımpaşa’da), 47) Mehmed Paşa Mescidi (Büyükçekmecede), 48) Hacı Paşa Mescidi (Üsküdar’da), 49) Saraçhane Mescidi (Hasköy’de), 50) Ruznameci Abdi Çelebi Mescidi (Sulumanastır’da), 51) Kürkçübaşı Mescidi (Kumkapı haricinde), 52) şeyh Ferhad Mescidi (Langakapısı yakınında). Medreseler:

1) Sultan Süleyman Medresesi (Mekke’de), 2) Süleymaniye Medreseleri (İstanbul’da), 3) Yavuz Sultan Selim Medresesi (Halıcılar Köşkünde), 4) Sultan Selim Medresesi (Edirne’de), 5) Sultan Süleyman Medresesi (Çorlu’da), 6) Şehzade Sultan Mehmed Medresesi (İstanbul’da), 7) Haseki Sultan Medresesi (Avratpazarı’nda), 8) Valide Sultan Medresesi (Üsküdar’da), 9) Kahriye Medresesi (Sultan Selim yakınında), 10) Mihrimah Sultan Medresesi (Üsküdar’da), 11) Mihrimah Sultan Medresesi (Edirnekapı’da), 12) Mehmed Paşa Medresesi (Kadırga’da), 13) Mehmed Paşa Medresesi (Eyüp’te), 14) Osman Şah Validesi Medresesi (Aksaray yakınında), 15) Rüstem Paşa Medresesi (İstanbul’da), 16) Ali Paşa Medresesi (İstanbul’da), 17) Ahmed Paşa Medresesi (Topkapı’da), 18) Sofu Mehmed Paşa Medresesi (İstanbul’da), 19) İbrahim Paşa Medresesi (İstanbul’da), 20) Sinan Paşa Medresesi (Beşiktaş’ta), 21) İskender Paşa Medresesi (Kanlıca’da), 22) Kasım Paşa Medresesi, 23) Ali Paşa Medresesi (Babaeski’de), 24) Mısırlı Mustafa Paşa Medresesi (Geğbüze’de), 25) Ahmed Paşa Medresesi (İzmit’te), 26) İbrahim Paşa Medresesi (İsa Kapısında), 27) Şemsi Ahmed Paşa Medresesi (Üsküdar’da), 28) Kapı Ağası Mahmud Ağa Medresesi (Ahırkapı’da), 29) Kapıağası Cafer Ağa Medresesi (Soğukkuyu’da), 30) Ahmed Ağa Medresesi (Çapa’da), 31) Hamid Efendi Medresesi (Filyokuşu’nda), 32) Malul Emir Efendi Medresesi (Karagümrük’te), 33) Ümm-i Veled Medresesi (Karagümrük’te), 34) Üçbaş Medresesi (Karagümrük’te), 35) Kazasker Perviz Efendi Medresesi (Fatih’te), 36) Hacegizade Medresesi (Fatih’te), 37) Ağazade Medresesi (İstanbul’da), 38) Yahya Efendi Medresesi (Beşiktaş’ta), 39) Defterdar Abdüsselam Bey Medresesi (Küçükçekmece’de), 40)

Tuti Kadı Medresesi (Fatih’te), 41) Hakim Mehmed Çelebi Medresesi (Küçükkaraman’da), 42) Hüseyin Çelebi Medresesi (Çarşamba’da), 43) Şahkulu Medresesi (İstanbul’da), 44) Emin Sinan Efendi Medresesi (Küçükpazar’da), 45) Yunus Bey Medresesi (Draman’da), 46) Karcı Süleyman Bey Medresesi, 47)Hacce Hatun Medresesi (Üsküdür’da), 48) Defterdar Şerifezade Medresesi (Kadıçeşmesi’nde), 49) Kadı Hakim Çelebi Medresesi (Küçükkaraman’da), 51) Kirmasti Medresesi, 52) Sekban Ali Bey Medresesi (Karagümrük’te), 53) Nişancı Mehmed Bey Medresesi (Altımermer’de), 54) Kethüda Hüseyin Çelebi Medresesi (Sultan Selim’de), 55) Gülfem Hatun Medresesi (Üsküdar’da), 56) Hüsrev Kethüda Medresesi (Ankara’da), 57) Mehmed Ağa Medresesi (Çatalçeşme’de). Darülkurralar:

1) Sultan Süleyman Han Darülkurraası (İstanbul’da), 2) Valide Sultan Darülkurrası (Üsküdar’da), 3) Hüsrev Kethüda Darülkurrası (İstanbul’da), 4) Mehmed Paşa Darülkurrası (Eyüp’te), 5) Müftü Sa’di Çelebi Darülkurrası (Küçükkaraman’da), 6) Sokullu Mehmed Paşa Darülkurrası (Eyüp’te), 7) Kadızade Efendi Darülkurrası (Fatih’te). Türbeler:

1) Sultan Süleyman Türbesi (Süleymaniye’de), 2) Şehzade Sultan Mehmed Türbesi (Şehzadebaşı’nda), 3) Sultan Selim Türbesi (Ayasofya civarında), 4) Hüsrev Paşa Türbesi (Yenibahçe’de), 5) Şehzadeler Türbesi (Ayasofya’da), 6) Vezir-i azam Rüstem Paşa Türbesi (Şehzade Türbesi yakınında), 7) Ahmed Paşa Türbesi (Eyüp’te), 8) Mehmed Paşa Türbesi (Topkapı’da), 9) Çocukları için inşa ettiği türbe, 10) Siyavuş Paşa Türbesi (Eyüp’te), 11) Siyavuş Paşanın çocukları için yapılan türbe (Eyüp’te), 12) Zal Mahmud Paşa Türbesi (Eyüp’te), 13) Şemsi Ahmed Paşa Türbesi (Üsküdar’da), 14) Yahya Efendi Türbesi (Beşiktaş’ta), 15) Arap Ahmed Paşa Türbesi (Fındıklı’da), 16) Hayreddin Paşa Türbesi (Beşiktaş’ta), 17) Kılıç Ali Paşa Türbesi (Tophane’de), 18) Pertev Paşa Türbesi (Eyüp’te), 19) Şah-ı Huban Türbesi (Üsküdar’da, 22) Haseki Hürrem Sultan Türbesi (Süleymaniye’de). İmaretler:

1) Sultan Süleyman İmareti (Süleymaniye’de), 2) Haseki Sultan İmareti (Mekke’de), 3) Haseki Sultan İmareti (Medine’de), 4) Mustafa Paşa Köprüsü başında bir imaret (Edirne’de), 5) Sultan Selim İmareti (Karapınar’da), 6) Sultan Süleyman İmareti (Şam’da), 7) Şehzade Sultan Mehmed İmareti (İstanbul’da), 8) Sultan Süleyman İmareti (Çorlu’da), 9) Valide Sultan İmareti (Üsküdar’da), 10) Mihrimah Sultan İmareti (Üsküdar’da), 11) Sultan Murad İmareti (Manisa’da), 12) Rüstem Paşa İmareti (Rodoscuk’ta), 13) Rüstem Paşa İmareti (Sapanca’da), 14) Mehmed Paşa İmareti (Burgaz’da), 15) Mehmed Paşa İmareti (Hafsa’da), 16) Mustafa Paşa İmareti (Geğbüze’de), 17) Mehmed Paşa İmareti (Bosna’da).

Darüşşifalar:

1) Sultan Süleyman Darüşşifası (Süleymaniye’de), 2) Haseki Sultan Darüşşifası (Haseki’de), 3) Valide Sultan Darüşşifası (Üsküdar’da). Su Yolları Kemerleri:

1) bend Kemeri (Kağıthane’de), 2) Uzun Kemer (Kemerburgaz’da), 3) Muglava Kemeri (Kemerburgaz’da), 4) Gözlüce Kemer (Cebeciköy’de), 5) Müderris köyü yakınındaki kemer (Kemerburgaz’da). Köprüler:

1) Büyükçekmece Köprüsü, 2) Silivri Köprüsü, 3) Mustafa Paşa Köprüsü (Meriç üzerinde), 4) Sokullu Mehmed Paşa Köprüsü (Tekirdağ’da), 5) Odabaşı Köprüsü (Halkalıpınar’da), 6) Kapıağası Köprüsü (Haramidere’de), 7) Mehmed Paşa Köprüsü (Sinanlı’da), 8) Vezir-i azam Mehmed Paşa (Mostar) Köprüsü (Bosna’da, Vişigrad kasabasında). Kervansaraylar:

1) kervansaray (Sultan Süleyman İmareti yakınında), 2) Kervansaray (Büyükçekmece’de), 3) Rüstem Paşa Kervansarayı (Rodosçuk’ta), 4) Kebeciler Kervansarayı (Bitpazarı’nda), 5) Rüstem Paşa Kervansarayı (Galata’da), 6) Ali Paşa Kervansarayı (Bursa’da), 7) Ali Paşa Kervansarayı (Bitpazarı’nda), 8) Pertev Paşa Kervansarayı (Vefa’da), 9) Mustafa Paşa Kervansarayı (Ilgın’da), 10) Rüstem Paşa Kervansarayı (Sapanca’da), 11) Rüstem Paşa Kervansarayı (Samanlı’da), 12) Rüstem Paşa Kervansarayı (Karışdıran’da), 13) Rüstem Paşa Kervansarayı (Akbıyık’ta), 14) Rüstem Paşa Kervansarayı (Karaman Ereğlisi’nde), 15) Hüsrev Kethüda Kervansarayı (İpsala’da) 16) Mehmed Paşa Kervansarayı (Hafsa’da), 17) Mehmed Paşa Kervansarayı (Burgaz’da), 18) Rüstem Paşa Kervansarayı (Edirne’de), 19) Ali Paşa Çarşısı ve Kervansarayı (Edirne’de), 20)İbrahim Paşa

Kervansarayı (İstanbul’da). Saraylar:

1) Saray-ı atik tamiri (Beyazıt’ta), 2) Saray-ı cedid-i hümayun tamiri (Topkapı’da), 3) Üsküdar Sarayının tamiri (Üsküdar’da), 4) Galatasarayın eski yerine yeniden inşası (Galatasaray’da), 5) Atmeydanı Sarayının yeniden inşası (Atmeydanı’nda), 6) İbrahim Paşa Sarayı (Atmeydanı’nda), 7) Yenikapı Sarayının yeniden inşası (Silivrikapı’da), 8) Kandilli Sarayının yeniden inşası (Kandilli’de), 9) Fenerbahçe Sarayının yeniden inşası (Fenerbahçe’de), 10) İskender Çelebi Bahçesi Sarayının yeniden inşası (İstanbul şehir dışında), 11) Halkalı Pınar Sarayının yeniden inşası (Halkalı’da), 12) Rüstem Paşa Sarayı (Kadırga’da), 13) Mehmed Paşa Sarayı (Kadırga’da), 14) Mehmed Paşa Sarayı (Ayasofya yakınında), 15)MehmedPaşa Sarayı (Üsküdar’da), 16) Rüstem Paşa Sarayı (Üsküdür’da), 17) Siyavuş Paşa Sarayı (İstanbul’da), 18) Siyavuş Paşa Sarayı (Üsküdar’da), 19) Siyavuş Paşa Sarayı (Üsküdar’da), 20) Siyavuş Paşa Sarayı (yine Üsküdar’da), 20) Ali Paşa Sarayı (İstanbul’da), 21) Ahmed Paşa Sarayı (Atmeydanı’nda), 22) Ferhad Paşa Sarayı (Bayezid civarında), 23) Pertev Paşa Sarayı (Vefa Meydanında), 24) Sinan Paşa Sarayı (Atmeydanı’nda), 25) Sofu Mehmed Paşa Sarayı (Hocapaşa’da), 26) Mahmud Ağa Sarayı (Yenibahçe’de), 27) Mehmed Paşa Sarayı (Halkalı yakınında Yergöğ’de), 28) Şah-ı Huban Kadın Sarayı (Kasımpaşa Çeşmesi yakınında), 29) Pertev Paşa Sarayı (şehrin dışında), 30) AhmedPaşa Sarayı (şehrin dışında), 31) Ahmed Paşa Sarayı (Taşra Çiftlik’te), 32) Ahmed Paşa Sarayı (Eyüp’te), 33) Ali Paşa Sarayı (Eyüp’te), 34) Mehmed Paşa Sarayı (şehrin dışında, Rüstem Çelebi Çiftliğinde), 35) Mehmed Paşa Sarayı (Bosna’da), 36) Rüstem Paşa Sarayı (İskender Çelebi Çiftliğinde). Mahzenler:

1) Buğday mahzeni (Galata Köşesinde), 2) Zift Mahzeni (Tersane-i Amirede), 3) Anbar (sarayda), 4) Anbar (Has Bahçe Yalısında), 5) Mutbak ve kiler (sarayda), 6) Mahzen (Unkapanı’nda), 7) İki adet anbar (Cebehane yakınında), 8)Kurşunlu Mahzen (Tophane’de). Hamamlar:

1) Sultan Süleyman Hamamı (İstanbul’da), 2) Sultan Süleyman Hamamı (Kefe’de), 3) Üç Kapılı Hamam (Topkapı sarayında), 4) Üç Kapılı Hamam (Üsküdar Sarayında), 5) Haseki Sultan Hamamı (Ayasofya yakınında), 6) Haseki Sultan Hamamı (Bahçekapı’da), 7) Haseki Sultan Hamamı (Yahudiler içinde), 8) Valide Sultan Hamamı (Üsküdar’da), 9) Valide Sultan Hamamı (Karapınar’da), 10) Valide Sultan Hamamı (Cibali Kapısında), 11) Mihrimah Sultan Hamamı (Edirnekapı’da), 12) Lütfi Paşa Hamamı (Yenibahçe’de), 13) Mehmed Paşa Hamamı (Galata’da), 14) MehmedPaşa Hamamı (Edine’de), 15) Kocamustafapaşa Hamamı (Yenibahçe’de), 16) İbrahim Paşa Hamamı (Silivrikapı’da), 17) Kapıağası Yakub Ağa Hamamı (Sulumanastır’da), 18) Sinan Paşa Hamamı (Beşiktaş’ta), 19) Molla Çelebi Hamamı (Fındıklı’da), 20) Kaptan Ali Paşa Hamamı (Tophane’de), 21) Kaptan Ali Paşa Hamamı (Fenerkapı’da), 22) Müfti Ebüssü’ud Efendi Hamamı (Macuncu Çarşısında), 23) Mirmiran Kasımpaşa Hamamı (Hafsa’da), 24) Merkez Efendi Hamamı (Yenikapı dışında), 25) Nişancı Paşa Hamamı (Eyüp’te), 26) Hüsrev Kethüda Hamamı (Ortaköy’de), 27) Hüsrev Kethüda Hamamı (İzmit’te), 28) Hamam (Çatalca’da), 29) Rüstem Paşa Hamamı (Sapanca’da), 30) Hüseyin Bey Hamamı (Kayseri’de), 31) Sarı Kürz Hamamı (İstanbul’da), 32) Hayreddin Paşa Hamamı (Zeyrek’te), 33) Hayreddin Paşa Hamamı (Karagümrük’te), 34) Yakub Ağa Hamamı (Tophane’de), 35) Haydar Paşa Hamamı (Zeyrek’te), 36) İskender Paşa Hamamı, 37) Odabaşı Behruzağa Hamamı (Şehremini’de), 38) Kethüda Kadın Hamamı (Akbaba’da), 39) Beykoz Hamamı, 40) Emir Buhari Hamamı (Edirnekapı dışında), 41) Hamam (Eyüp’te), 42) Dere Hamamı (Eyüp’te), 43) Salih Paşazade Hamamı (Yeniköy’de), 44) Sultan Süleyman Hamamı (Mekke’de), 45) Hayreddin Paşa Hamamı (Tophane’de), 46) Hayreddin Paşa Hamamı (Kemeraltı’nda), 47) Rüstem Paşa Hamamı (Cibali’de), 48) Valide Sultan Hamamı (Üsküdar’da).